Thay Đổi “Địa Chấn” Về Thuế & Kế Toán Áp Dụng Từ 2026: Doanh Nghiệp Cần Làm Gì?

Dưới góc độ kiểm toán và tư vấn thuế, chúng tôi tổng hợp 05 thay đổi trọng yếu mà mọi CEO và Kế toán trưởng cần nắm bắt ngay từ bây giờ để tránh rủi ro pháp lý.

1. Kế toán Doanh nghiệp: Thông tư 99/2025/TT-BTC “khai tử” Thông tư 200

Sau hơn một thập kỷ, Thông tư 200/2014/TT-BTC sẽ chính thức hoàn thành sứ mệnh của mình vào ngày 31/12/2025. Từ 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ có hiệu lực, đưa Chế độ Kế toán Doanh nghiệp Việt Nam (VAS) tiệm cận hơn bao giờ hết với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).

Những điểm “lột xác” cần lưu ý:

• Đổi tên Báo cáo tài chính: “Bảng cân đối kế toán” quen thuộc sẽ được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”. Thay đổi này phản ánh tư duy quản trị hiện đại: tập trung vào vị thế tài chính thực tế thay vì chỉ là sự cân bằng sổ sách.
• Quyền tự chủ về đơn vị tiền tệ: Doanh nghiệp giao dịch chủ yếu bằng ngoại tệ được phép chọn ngoại tệ đó làm đơn vị ghi sổ, giảm thiểu chênh lệch tỷ giá ảo trên sổ sách.
• Cấu trúc lại Tài khoản kế toán:
  • TK 112: Đổi thành “Tiền gửi không kỳ hạn” (tách bạch với tiền gửi tiết kiệm đầu tư).
  • TK 419: Đổi thành “Cổ phiếu mua lại của chính mình” (nhấn mạnh bản chất giảm vốn chủ sở hữu).
  • TK 242: Đổi thành “Chi phí chờ phân bổ”.

2. Hộ Kinh Doanh: Chấm dứt kỷ nguyên “Thuế Khoán”

Nghị quyết 198/2025/QH15 đã chính thức đặt dấu chấm hết cho cơ chế “Thuế khoán” vốn tồn tại nhiều bất cập. Từ 01/01/2026, sân chơi của hộ kinh doanh sẽ minh bạch và công bằng hơn.

Cơ chế quản lý mới:

• Bãi bỏ thuế khoán: Chuyển sang cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp dựa trên doanh thu thực tế.
• Nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế: Mức doanh thu chịu thuế được nâng từ 100 triệu lên 500 triệu đồng/năm. Đây là tin vui lớn cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, giúp giảm gánh nặng thủ tục hành chính.
• Miễn lệ phí môn bài: Hộ kinh doanh sẽ không còn phải đóng lệ phí môn bài từ năm 2026.

3. Thuế Thương mại điện tử (TMĐT): Sàn giao dịch là “Cánh tay nối dài”

Nếu doanh nghiệp của bạn đang kinh doanh trên Shopee, TikTok Shop hay Lazada, hãy đặc biệt lưu ý Nghị định 117/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/07/2025 nhưng tác động lớn đến quyết toán 2026).

• Khấu trừ tại nguồn: Các sàn TMĐT có chức năng thanh toán bắt buộc phải khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế GTGT và TNCN cho người bán ngay khi dòng tiền về.
• Tỷ lệ khấu trừ: Áp dụng mức 1% (Hàng hóa) hoặc 5% (Dịch vụ) ngay trên doanh thu từng đơn hàng.
• Rủi ro cần tránh: Việc dòng tiền bị kiểm soát chặt chẽ yêu cầu người bán phải đối soát kỹ lưỡng để tránh trường hợp bị nộp trùng thuế hoặc bị ấn định doanh thu sai lệch.

4. Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN): Giảm áp lực cho người lao động

Luật Thuế TNCN (sửa đổi) mang đến “làn gió mới” cho người làm công ăn lương với mức giảm trừ gia cảnh kỷ lục, áp dụng cho kỳ tính thuế 2026.

• Mức giảm trừ gia cảnh mới:
  • Bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng (Tăng 41% so với mức cũ 11 triệu).
  • Người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng (Mức cũ 4,4 triệu).
• Biểu thuế lũy tiến: Rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Khoảng cách giữa các bậc thuế được nới rộng giúp nhân sự cấp trung và cao cấp giữ lại được nhiều thu nhập thực nhận hơn.

5. Thuế GTGT và Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB): Điều tiết vĩ mô

• Phân bón (Thuế GTGT): Chuyển từ đối tượng “không chịu thuế” sang chịu thuế suất 5%. Điều này cho phép doanh nghiệp sản xuất phân bón được khấu trừ thuế đầu vào, giúp giảm chi phí giá thành.
• Rượu, Bia (Thuế TTĐB): Năm 2026 giữ nguyên mức thuế suất bia 65%, nhưng sẽ bắt đầu lộ trình tăng dần từ năm 2027 để hạn chế tiêu dùng.
• Xăng dầu: Tiếp tục duy trì giảm 50% thuế bảo vệ môi trường trong năm 2026 để bình ổn giá.

🔗 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO & VĂN BẢN PHÁP LÝ

• [1] Nghị quyết 198/2025/QH15 về cơ chế đặc thù kinh tế tư nhân & cải cách thuế hộ kinh doanh
• [2] Nghị định 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế Thương mại điện tử
• [3] Thông tư 99/2025/TT-BTC Hướng dẫn Chế độ Kế toán Doanh nghiệp (thay thế TT200)
• [4] Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) & Mức giảm trừ gia cảnh mới